Nadszedł dzień kiedy poznaliśmy kolejnego, potrójnego laureata Nagrody Nobla, tym razem w dziedzinie fizyki. Zostali nimi Alain Aspect, John F. Clauser i Anton Zeilinger za ich pracę nad informatyką kwantową. Opracowane przez nich narzędzia położyło podwaliny pod nową erę technologii kwantowej - możliwość manipulowania i zarządzania stanami kwantowymi oraz wszystkimi ich warstwami właściwości daje nam dostęp do narzędzi o nieoczekiwanym potencjale. Anton Zeilinger badał zachowanie splątanych stanów kwantowych, a jego grupa badawcza zademonstrowała zjawisko zwane teleportacją kwantową, które umożliwia przeniesienie stanu kwantowego z jednej cząstki na drugą na odległość. Obecnie trwają intensywne prace badawczo-rozwojowe nad wykorzystaniem specjalnych właściwości poszczególnych systemów cząstek do budowy komputerów kwantowych, ulepszania pomiarów, budowy sieci kwantowych i ustanowienia bezpiecznej, szyfrowanej kwantowo komunikacji.1
My szczególnie kibicowaliśmy naszemu rodakowi profesorowi Arturowi Ekertowi z Uniwersytetu Oksfordzkiego, światowej sławy specjaliście z dziedziny kryptografii kwantowej. Kryptografia kwantowa to nauka zajmująca się możliwością wykorzystania układów kwantowych jako zaawansowaną metodę ochrony naszych danych przed atakami superkomputerów kwantowych.2
W latach 1901 – 2021 Nobla w tej dziedzinie przyznano aż 219 razy. Co ciekawe, osób które ją przyjęły było tylko 218, gdyż John Bardeen został dwukrotnie nagrodzony (w 1956 i 1972 roku). Wśród wszystkich zwycięzców były cztery kobiety: Marie Curie-Skłodowska, Maria Goeppert-Mayer, Donna Strickland oraz Andrea Ghez.3 Polka otrzymała wraz ze swoim mężem tę prestiżową nagrodę w 1903 roku za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości. W 1915 roku doszło do nieprzeciętnej sytuacji, bowiem angielski fizyk Lawrence Bragg w wieku 25 lat został najmłodszym laureatem za zasługi w analizie struktury krystalicznej za pomocą promieni rentgenowskich (rys.1).4
![](/upload/domain/23730/images/Make-Way/blog-posts/spektrometr.jpg?16655)
Fot.1 Spektrometr rentgenowski wykonany przez Williama Bragga.5
Ciekawostką jest, że Królewska Szwedzka Akademia Nauk aż sześciokrotnie zdecydowała się nie przyznać wyróżnienia z powodu braku w danym roku osób mających szczególny wkład w rozwój nauki. Wówczas na mocy zapisu w statucie Fundacji środki pieniężne przeznaczone na nagrodę przeszły na poczet nagrody w następnym roku.6 Co ciekawe, jeśli w kolejnym roku również nie wyłoniono by laureata, pieniądze i tym razem wrócą na konto Fundacji.
Warto wspomnieć, że każdy medal różni się w zależności od dziedziny w ramach której został wręczony. Rewers medalu Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk z fizyki i chemii przedstawia Naturę w postaci bogini przypominającej Izydę, wyłaniającej się z chmur i trzymającej w ramionach róg obfitości. Welon, który zakrywa jej zimną i surową twarz, podtrzymuje Geniusz Nauki (Fot. 2).7 Napis znajdujący się na medalu brzmi „Inventas vitam iuvat excoluisse per artes” co dosłownie znaczy „Dobrze jest polepszyć (ludzkie) życie poprzez odkrytą sztukę.”
![](/upload/domain/23730/images/Make-Way/blog-posts/medal-nobla-fizyka-i-chemia.webp?313091.59999999404)
Fot. 2 Awers i rewers medalu Nagrody Nobla z dziedziny fizyki i chemii.8
[1] https://www.thehindu.com/sci-tech/science/three-scientists-share-physics-nobel-for-quantum-mechanics/article65969760.ece
[3] Styl MLA: Fakty dotyczące Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki. Nagroda Nobla.org. Nagroda Nobla Outreach AB 2022. Wt. 4 października 2022. <https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-physics>
[4] https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Bragg-William-Lawrence;3880249.html
[5] Fot. Grupa Muzeum Nauki. 1926-1021
[6] https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-physics/
[7] https://www.nobelprize.org/prizes/facts/the-nobel-medal-for-physics-and-chemistry/